What Matters To You-project van de maand: Therapiehond ZADRO van wzc Sint-Lucia Turnhout

Op 6 juni 2018 nam Vlaanderen voor de tweede keer deel aan de internationale What Matters To You-dag. Meer dan 80 organisaties hebben één of meerdere initiatieven gemeld. Daaruit selecteerden we elf projecten. Elke zesde van de maand zetten we gedurende één maand één project in de kijker, en dat tot de volgende WMTY-dag op 6 juni 2019. Van 6 augustus tot 5 september staat ZADRO centraal. Kwaliteitscoördinator Margot Piron vertelt ons alles over de therapiehond van wzc Sint-Lucia.

Elke week komt onze therapiehond ZADRO langs in het woonzorgcentrum. Door met hem te werken, kunnen we meerdere doelstellingen bereiken.

1. Bewoners uit hun isolement halen

We laten de bewoner en de therapiehond contact maken door hem/haar de hond te laten strelen. 

De leefwereld van ouderen wordt alsmaar kleiner. Door met de hond te knuffelen, voelen bewoners zich opnieuw onbevooroordeeld verbonden. De hond doorbreekt de eenzaamheid, en vermindert de depressieve gevoelens. Daardoor krijgt de bewoner opnieuw een bepaalde rol, en dat heeft een positieve invloed op de eigenwaarde. Via de hond leggen ze contact met de begeleider, want dat is niet bedreigend. Knuffelen verlaagt de bloeddruk en de hartslag. Angst en stress verminderen. Hij kan een steun zijn bij verlieservaringen en veranderingen. 

Samen met de zorgteams bepalen we welke bewoners tot onze doelgroep behoren. Zoals bewoners die vaak alleen op de kamer verblijven, familiaal weinig of niet omringd zijn, op andere manieren moeilijk te bereiken zijn. 

De therapie vindt plaats bij de bewoner op de kamer. Dan bevestigen we een kaartje met een foto van ZADRO en de tekst “niet storen a.u.b.” aan de deur. 

Als de bewoner ergens anders is (in de leefgroep of in de bibliotheek), kan de sessie ook daar doorgaan. In samenspraak met het zorgteam, bieden we de andere bewoners dan even iets anders aan. 

De tijdsduur is afhankelijk van de situatie. De hond hoeft niet steeds actief bezig te zijn. Soms is passief aanwezig zijn voldoende. 

De begeleider is actief aanwezig tijdens de therapie. Het is belangrijk om vooraf de aandacht van de hond te hebben, door hem aan te spreken, zodat hij alert blijft. Door de therapiehond te belonen, stimuleren we hem om nabij de bewoner te zijn en om contact te leggen.

Voor bewoners die bedlegerig zijn, is het isolement vaak heel erg. Een nauwe aanwezigheid en contact met de therapiehond creëren, kan het gevoel van isolement en eenzaamheid doorbreken. Dan laten we de therapiehond op het bed liggen. 

2. Cognitieve vaardigheden oefenen

Tijdens het knuffelen bereiken we ook cognitieve doelstellingen. Bewoners beginnen vaak te vertellen over gebeurtenissen met honden. Het maakt niet uit of die waargebeurd zijn of niet. Het gesprek dat op gang komt, is belangrijk. Bewoners willen de naam van de hond onthouden. Sommigen gaan reminisceren, herinneringen ophalen, liedjes zingen … 

Ze doen veel moeite om de hond toch maar te kunnen aanraken, daardoor komen ze – volledig uit zichzelf – uit hun bewegingsarme omgeving. Vaak brengen die strelende bewegingen rust bij de bewoners. Het leidt hen af van hun dagelijkse, soms negatieve overpeinzingen. 

Fysiek contact tussen de bewoner en hond is niet altijd de doelstelling. Als de therapiehond gaat liggen, soms op de voeten van de bewoner, is dat ook prima. Veel bewoners genieten er ook van om naar de rustige hond te kijken. Vaak ontstaat op dat soort momenten een gesprek, soms dieper of emotioneler dan wanneer de hond er niet bij is. 

3. Bewoners meer laten bewegen 

De therapiehond kan grenzen doorbreken en motiveren op het moment dat mensen dat niet kunnen. Dat iets meer bewegen, iets meer moeite doen, … dat willen sommige bewoners wel doen voor een therapiehond. Door met de hond te wandelen, krijgen bewoners meer zelfrespect en stijgt hun eigenwaarde. 

Door meer en gedurende een langere periode te bewegen, daalt de bloeddruk, wordt de bewoner rustiger, verminderen angst en eventuele agressie en agitatie. Na de beweging zal er een natuurlijke vermoeidheid optreden met een gezondere slaap. 

Bewoners met verlammingsverschijnselen zoals na CVA (hersenbloeding), bekkenbreuk …, om terug net dat iets meer te bewegen op een ontspannen manier. Bewoners die nog kunnen stappen, met of zonder rollator, om net die extra motivatie te hebben, een doel om te gaan stappen. De oefeningen kunnen best individueel gebeuren op de kamer, en dat voor een goede concentratie en echt persoonlijk contact. Bij gelegenheid kan het wel eens in de leefgroep of in de fitness zodat meerdere bewoners er van kunnen genieten. Bij goed weer kan het zeker ook eens buiten. 

4. Rust brengen in palliatieve situaties

In een palliatieve situatie kunnen bewoners onrust ervaren. Communicatie is niet altijd mogelijk waardoor gevoel en nabijheid erg belangrijk worden. Met de therapiehond spelen we daarop in. 

De bewoner ligt op een comfortabele manier in bed. De hond ligt op het deken naast de bewoner. De begeleider coördineert het contact tussen hond en bewoner. Per situatie bekijken we de noden en de mogelijkheden van bewoner en therapiehond. 

De therapiehond kan ook troost bieden aan familieleden in die moeilijke situatie. 

Meerwaarde van de therapiehond 

Het gebruik van een therapiehond voor onze bewoners is een hulpmiddel om hun eenzaamheid te doorbreken. De leefwereld van onze bewoners wordt alsmaar kleiner. Broers, zussen, vrienden … worden zelf oud(er) en kunnen niet meer komen of zijn reeds overleden. De komst van de hond doorbreekt de eenzaamheid en vermindert depressieve gevoelens. 

De hond beoordeelt en bevooroordeelt niet. Op die manier kan hij voor een nieuwe hechting zorgen. Dat is liminality, drempeloverschrijdend: nieuwe kansen worden gecreëerd. De bewoner krijgt opnieuw meer zelfwaardegevoel. Emoties worden bespeeld, herinneringen komen boven … Dat kan leiden tot reminiscentie. De bewoner vertelt over hoe het vroeger was: hadden ze een hond of voelden ze liefde voor andere dieren, mensen … 

De hond zorgt voor een schakel. Door zijn aanwezigheid kunnen nieuwe wegen bewandeld worden en verandert de relatie met de zorgverlener. De hond is een transitioneel object. 

Maar hij krijgt ook een bepaalde rol. Het is hij die kan geknuffeld worden, hij die liefde geeft en aanneemt. 

In palliatieve situaties kan de aanwezigheid van de hond op het bed een enorme meerwaarde betekenen. Aanwezigheid en warmte vormen de basis om rust te vinden. 

Bewoners concentreren zich meer in de aanwezigheid van de hond. Het gaat niet alleen om het strelen, maar om meer te bewegen. Aaien vraagt een inspanning van de bewoner, hij gaat meer moeite doen om toch maar die hond te kunnen aanraken en zijn fysieke grenzen verleggen. Al is dat vaak maar zeer beperkt, het is zeker een enorme meerwaarde in de bewegingsarme omgeving van sommige van onze bewoners. Het feit dat ze dan weer verwezenlijken, geeft hen weer meer eigenwaarde. 

Tijdens het strelen wordt gebruik gemaakt van fractalen, dat betekent: hetzelfde herhalen. Dat komt voor in de natuur, in structuren, maar ook in bewegen. Dat gegeven werkt rustgevend voor mens en dier. Dat bewegen kan ook een kleine opdracht zijn, zoals het geven van een pootje. 

Voor andere bewoners wordt de hond een aanleiding om ook effectief meer te gaan stappen. Niet alleen binnen, maar ook buiten. Ook komt de vraag van permanente rolstoelgebruikers om toch met de hond eens naar buiten te kunnen. 

Op die manier kan de hond bijdragen tot de directe behoeftebevrediging van de mens. Naar buiten gaan, de buitenlucht ervaren, de natuur; voor ons lijkt het zo gewoon. Maar voor onze bewoners die zoveel binnen vertoeven en die hulp nodig hebben om even buiten te kunnen gaan, zorgt dat voor een diep dankbaar gevoel. 

Door in de natuur te komen en contact te hebben met dieren, worden neurotransmitters zoals dopamine aangemaakt. Een andere neurotransmitter is endorfine, en die vermindert het angstgevoel en onderdrukt pijn. Ook bepaalde hormonen worden aangemaakt. Zoals oxytocine, dat een rol speelt tussen hechting van mensen en tussen mens, dier en natuur. 

Effect van de therapie

Onze bewoners ervaren de bezoeken van ZADRO als aangenaam, verwarmend en emotioneel. Hij raakt de diepste gevoelens van mensen en geeft veel liefde en genegenheid. We bespreken het effect van de therapie uitvoerig in de doelstellingen. De bezoeken van ZADRO zijn een meerwaarde voor onze bewoners. Zij genieten ervan, elk op hun eigen manier. Sommige bewoners zijn uitbundig en verwelkomen ZADRO heel hartelijk. Anderen zijn eerder teruggetrokken, maar genieten zeker niet minder. 

Hilde & ZADRO

Wie is begeleidster Hilde?

Hilde Nuyens is één van onze begeleiders wonen en leven, ze werkt op afdeling 1B. Dit is haar verhaal.

Na het secundair onderwijs heb ik een opleiding als schoonheidsspecialiste gevolgd. Ik heb die job tien jaar uitgeoefend in bijberoep, als hoofdberoep werkte ik als verkoopster bij een bakkerij. Het doel van mijn bijberoep was vooral goed zorgen voor mijn klanten en hun welbevinden. Ik had minder interesse voor het commerciële aspect, ik was niet bezig met de verkoop van producten. Omdat zorgen voor heel belangrijk voor me was, heb ik me omgeschoold tot zorgkundige. Ik heb me ook verdiept in verschillende aspecten van de zorg en volgde daarvoor bijkomende opleidingen zoals palliatieve zorg. Na mijn opleiding ben ik aan de slag gegaan bij Familiehulp.

In 2007 ben ik gestart met de opleiding tot seniorenconsulente met als onderdeel de LEIF-opleiding. Nadien begon ik te werken als animator in WZC Sint- Lucia, waar ik nog steeds werk. 

Ik heb de kans gekregen om me te verdiepen in een aantal aspecten. Zo volgde ik de opleiding ‘contactclown’. Maandelijks ga ik samen met een collega rond en bereik ik vooral bewoners met dementie. Samen met twee vrijwilligers en collega ergotherapeute bouwden we een bewonerskoor “Het zilverkoor” uit. 

Ik heb zwemactiviteiten opgestart, dat doen we nu maandelijks met bewoners, familie en vrijwilligers. 

Als animator werk ik het liefst individueel met een bewoner of in een kleine groep. Ik ga telkens weer op zoek naar wat ik voor de bewoner kan betekenen. Het levensverhaal is van groot belang. Ook dat project mocht ik uitwerken, en nu ontvangt elke bewoner een levensverhaalboekje dat een dankbare herinnering is voor de familie bij het overlijden van de bewoner. 

In het levensverhaal las ik dat heel wat bewoners een hond of ander huisdier hadden. Werken met ZADRO als therapiehond past dan ook volledig in mijn eigen levensvisie. Terug naar de natuur gaan om rust en vertrouwen te vinden, dat is wat we in de loop van ons leven vaak verliezen. Door te werken met een therapiehond bij ouderen, kunnen we hen op het einde van hun leven ondersteunen. De relatie en de band die de hond en bewoner opbouwen, geeft aandacht, vertrouwen, warmte. Terug naar de basis van hoe het leven begint, het vertrouwen in de natuur. Onze bewoners meer NU momenten bezorgen, plezier, geluksmomenten! 

Wie is therapiehond ZADRO? 

ZADRO is een chocoladebruine labrador, hij is geboren op 1 juli 2011 en zijn naam komt van ZAlig DROmen.

Als hobby hebben we een stukje van een jachtopleiding gedaan, zodat ik zelf in bos met hem wat kon werken door dummy’s te verstoppen, apporten te halen… Dat apporteren kan ik niet gebruiken in de therapie. Het is voor ZADRO echt een spel en vaak ook een spelen met mij vanuit zijn beleving, waardoor we elkaar meer frustreren dan er plezier aan hebben. Toen hij twee jaar was, scheurden zijn gewrichtsbanden van zijn linkerknie. Twee jaar later die van zijn andere knie. Elke keer volgde een lange revalidatie. ZADRO mag nog steeds veel los in bos en kan alles weer. Met spelen met andere honden pas ik op om blessures te vermijden.

ZADRO is een heel aanhankelijke hond en wil graag door iedereen gestreeld en geknuffeld worden. Dan is hij vaak heel verbaal, en laat hij huilgeluidjes horen, waardoor hij nog meer wordt geknuffeld.

Daarom kwam ik op het idee om hem te gebruiken als therapiehond. Hij wordt graag aangehaald, geknuffeld en is graag bij mensen. Zo kreeg hij zelf ook weer een uitdaging. 

ZADRO blaft soms, maar dat is omdat hij geen aanwijzingen krijgt. Hij heeft even niets te doen… Aan bewoners heb ik uitgelegd dat dat ongevaarlijk is en dat ze dat moeten proberen te negeren. Natuurlijk staat zijn geblaf gelijk aan hoge decibels, maar zo weten anderen dan weer dat ZADRO in huis is.

Als ZADRO bij je komt, gaat hij eerst rondsnuffelen in je kamer en bij jou. Dat komt omdat de hond vooral op zijn geur vertrouwt en wil weten waar hij is. ZADRO mag niet gevoederd worden, enkel met hondenkoekjes die ik zelf mee breng.

Graag wil ik één op één werken, vooral het knuffelen met de therapiehond. Dat zal psychische (warmte, aanvaard voelen, …), fysieke (strelen is bewegen, motivatie om mee te bewegen, …), en cognitieve (reminiscentie, structuur, …) voordelen hebben.

Verder wil ik gezellige momenten in de leefgroep creëren en de thuissituatie nabootsen. Volgens Clark Brickel fleurt de aanwezigheid van honden het leefklimaat op. Daarnaast wil ik regelmatig werken met een jonge, diep demente bewoner om samen te wandelen. Eerst binnen en bij beter weer buiten, zodat die bewoner zijn fysieke frustraties beter kan verwerken.

Collega’s aan het woord

KV, Directeur 

Toen Hilde meer dan een jaar geleden vroeg om een opleiding te mogen volgen als zorgbegeleider met therapiehond, fronsten wij toch even de wenkbrauwen. Was een hond een meerwaarde in ons huis, hoe zouden bewoners, familie, medewerkers reageren, waren er geen risico’s aan verbonden, …?

Hilde bleek echter voorbereid op onze vragen en bezorgdheden en wist snel ons vertrouwen te winnen. Haar ingesteldheid, het werk dat ze afgelopen jaren al had geleverd en haar enthousiasme leidden ertoe dat wij groen licht gaven voor de opleiding. 

Al snel bleek onze initiële vrees onterecht: de bezoekjes van ZADRO werden door alle betrokkenen positief onthaald. Na een toelichting door Hilde in de gebruikersraad kwamen er vragen over hoe je een bezoek van de therapiehond kon aanvragen in plaats van vragen die met ongerustheid te maken hadden.

Vanuit het directieteam zijn en blijven wij bijzonder positief over het project en over de aanpak van Hilde. Het is voor ons ook een geruststelling dat het werken met een therapiehond in ons huis ook wordt gekaderd en ondersteund vanuit een (praktische) opleiding. Doordringen tot de (belevings)wereld van bewoners met dementie blijft een dagelijkse uitdaging en een opdracht in ons woonzorgcentrum. De goed voorbereide en omlijnde aanwezigheid van ZADRO is daartoe ongetwijfeld een hulp en opent deuren en ogen die anders gesloten blijven.

Wij wensen Hilde nog veel succes met ZADRO en de opleiding en kijken uit naar het moois dat dit team ons huis en zijn bewoners nog kan aanreiken.

BC, ergotherapeute 

Ik vind de aanwezigheid van ZADRO in het woonzorgcentrum zeker en vast een meerwaarde.

Hij sluit aan bij de levensstijl van onze bewoners die een groot deel van hun leven hebben doorgebracht in het gezelschap van dieren. ZADRO bevordert de huiselijke sfeer. Hij brengt vrolijkheid en gezelschap met zich mee.

Het valt mij ook op dat ZADRO de bewoners stimuleert om te bewegen. Ze strelen hem, kammen zijn haar en sommigen wandelen kleine stukjes mee. Ook geeft ZADRO veel vriendschap aan onze bewoners. Ik merk dat ze opfleuren als hij op bezoek komt. De meeste bewoners herinneren zich dat bezoek ook een lange tijd. Soms vragen ze er zelfs spontaan naar. Tijdens het bezoek komen de bewoners ook in contact met elkaar door erover te spreken. Het vergemakkelijkt de communicatie onderling. De bewoners zijn ook steeds nieuwsgierig en willen alles over ZADRO weten. 

ZADRO is natuurlijk een grote hond, maar ik heb nog geen enkele bewoner gezien die schrik van hem heeft. Dat komt omdat hij heel goed is getraind en goed naar de commando’s van Hilde luistert. Ik kan geen enkele negatieve feedback bedenken. Ik vind het heel positief en hoop dat hij nog vaak op bezoek mag komen!

MS, verpleegkundige 

Tijdens de wandeling in de gang kon bewoner F op een rustige manier met ZADRO wandelen. Hij kreeg de leiband en wandelde parmantig verder, recht door. De hond was rustig, niet te snel, en liep samen in de pas met bewoner. Dat gaf een vredige indruk.

Zo’n hond op de afdeling, dat prikkelt de aandacht. Sommige bewoners kijken nieuwsgierig, anderen reageren wat terughoudend. 

SB, logistiek medewerker 

De allermooiste kristal is niets tegenover de schittering van de ogen van bewoner E op het moment dat ZADRO op zijn kamer was. Prachtig!

SJ, zorgkundige

Vandaag is ZADRO op onze afdeling geweest. We hebben een speciaal moment meegemaakt tussen ZADRO en een bewoner. Toen ZADRO binnen ging ... je had zijn lach moeten zien, zijn ogen straalden mee. Dat zien we niet gemakkelijk bij hem. Het deed ons iets, om die bewoner zo te zien. Een van de collega’s had het zelf eventjes emotioneel moeilijk. Het was gewoon fantastisch. Ik hoop dat we ZADRO geregeld op onze afdeling mogen ontmoeten. 

LA, verantwoordelijke bewonerszorg 

Ik kende ZADRO al nog voor hij met Hilde meekwam naar het WZC. Hij was een speelse hond, die je moeilijk in bedwang kon houden en steeds op zoek was naar aandacht. Toen Hilde vroeg om de opleiding te volgen, was het voor haar niet meteen duidelijk of ZADRO in aanmerking kwam. De afgelopen twee jaar heb ik ZADRO zien veranderen in een rustige hond, die open staat voor alles wat de bewoner met hem doet. Hij is graag gezien in het WZC. Bewoners kijken naar hem uit en zijn trots als ZADRO bij hen is geweest. Hij is het gespreksonderwerp aan tafel. 

Niet alleen ZADRO is veranderd, ook Hilde. In het begin wou ze heel wat mensen bereiken, maar de tijd was telkens te kort. Ondertussen weet ze dat kwaliteit belangrijker is dan kwantiteit. Ze maakt duidelijke afspraken met het team, de bewoner en/of de familie. 

Hilde kijkt niet alleen naar ZADRO, maar zoekt ook andere mogelijkheden met dieren. Dieren en ouderen, dat schept een band. Zo waren er al eens puppies op bezoek, deden we een huifkartocht met paard en staat er binnenkort een bezoek gepland aan de Megustahoeve. 

Na de opleiding zullen we er rekening mee houden dat Hilde één keer per week een aantal uren tijd krijgt om met ZADRO langs te gaan bij de bewoners want hij is ‘onmisbaar’ geworden. 

What Matters to You 2019

Volgend jaar doen we opnieuw mee met What Matters to You. De warme zorg voor bewoners en medewerkers geeft steeds opnieuw uitdagingen en voldoening.

Op de website en Facebookpagina van What Matters To You vind je nog meer foto's en video's van ZADRO en de bewoners van wzc Sint-Lucia.

Plaats een reactie

Login of registreer om te kunnen reageren