VIP² algemene ziekenhuizen: lees de nieuwsbrief van maart

Lees hier de nieuwsbrief van VIP² algemene ziekenhuizen. 

VIP² algemene ziekenhuizen heeft het voorbije jaar niet stilgezeten – verre van – en een welgemeend woord van appreciatie voor de continue inzet van vele zorgverstrekkers en medewerkers in zowat alle ziekenhuizen is hier zeker op zijn plaats. We merken dat diverse kwaliteitsindicatoren leiden tot concrete acties en heel wat gunstige evoluties. 

De ambitie van VIP² en van vele algemene ziekenhuizen ligt al even hoger dan wat we tot nu toe daadwerkelijk konden realiseren. Een aantal sets van indicatoren werden door gebrek aan (menselijke) resources jammer genoeg nog niet geïmplementeerd. Met het opstarten van Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg vzw (VIKZ) (zie verder in deze nieuwsbrief), waar VIP² deel van uit maakt, is er nu wel hoop dat op korte termijn de capaciteit aan data-analisten zal toenemen. Ook de elektronische implementatie van de verschillende Vlaamse Patiënten Peilingen staan op het verlanglijstje. 

We gaan ervan uit dat de volgende regering verder zal willen schrijven aan het Vlaamse kwaliteitsverhaal met respect voor de expertise en autonomie van de ziekenhuizen. Een verhaal waar ook u een belangrijke bijdrage aan levert. Na de aantoonbare resultaten van de voorbije jaren is een meer structurele ondersteuning van de algemene ziekenhuizen wel verdiend. 

Dirk Ramaekers, namens het bureau van VIP² algemene ziekenhuizen  
Vera De Troyer, Hilde De Nutte, Dirk De Wachter, Svin Deneckere, Else Tambuyzer, Ilse Weeghmans, Christine Van Der Heyden, Joost Baert, Tom De Boeck, Geert Peuskens, Lieve Van Segbroeck, Marc Geboers 

In deze nieuwsbrief

Opstart werkgroep PROMs/PREMs

Tijdens het indicatorenforum van 20 september 2018 werd er ingezoomd over de plaats en waarde van PROMs- en PREMs-indicatoren. Uit de reacties zowel tijdens de vergadering als achteraf merkten we op dat er in heel wat ziekenhuizen een sterke interesse is om dit type indicatoren te ontwikkelen en mee te nemen in hun kwaliteitsbeoordeling. Daarom willen we vanuit VIP²AZ een werkgroep opstarten. We willen daartoe graag een oproep lanceren naar sectorvertegenwoordigers die in hun eigen voorziening deze piste actief exploreren en zowel hun positieve ervaringen, maar ook hun noden en moeilijkheden kunnen inbrengen. Daarop voortbouwend kan bepaald worden welke rol VIP²AZ en het VIKZ kan innemen om dit proces te faciliteren (handleiding/gids opstellen, pilootprojecten opstarten, …). Kandidaten kunnen zich melden bij Charlotte Olijslagers (kwaliteit.az@vikz.be). Zij worden later gecontacteerd om een concrete datum voor een eerste overleg in te plannen. 

Vlaamse Patiënten Peiling Pediatrie

Een ziekenhuisopname van een kind kan heel overweldigend zijn. Daarom is het belangrijk dat de zorg voor een kind zo goed mogelijk is. Het Vlaams Patiëntenplatform (VPP) ontwikkelde een vragenlijst die de verschillende pediatrie-afdelingen in Vlaanderen zullen gebruiken om hun kwaliteit te meten vanuit het perspectief van de ouders: de Vlaamse Patiënten Peiling Pediatrie. Het VPP ontwikkelde deze op basis van inbreng van patiëntenvertegenwoordigers uit de ledenverenigingen, ziekenhuismedewerkers en wetenschappelijke literatuur.  De vragenlijst peilt naar de ervaringen van ouders en die van hun kind tijdens de ziekenhuisopname. Naast algemene thema’s zoals informatie en patiëntveiligheid is in de vragenlijst specifiek aandacht voor angst en pijn van het kind tijdens de ziekenhuisopname. Zo kunnen ouders beoordelen of medewerkers uit het ziekenhuis voldoende deden om angst en stress van het kind te beperken. Er gaat ook speciale aandacht naar de belevingswereld van het kind. Zo worden er vragen gesteld over aangepaste spelmogelijkheden en of er rekening werd gehouden met de behoeften en voorkeuren van het kind tijdens de ziekenhuisopname. 

De pilootmeting van deze vragenlijst liep van 14 januari tot 10 februari. Er was duidelijk enthousiasme vanuit de sector: 43 Vlaamse ziekenhuizen namen deel. Na deze pilootfase voert het Leuvens Instituut Gezondheidsbeleid een wetenschappelijke validatie van de vragenlijst uit op basis van de ingeleverde data. Ook het meetprotocol wordt geëvalueerd aan de hand van een elektronische bevraging bij de deelnemende ziekenhuizen. Vanaf 2020 zal de Vlaamse Patiënten Peiling Pediatrie als vaste waarde in de jaarlijkse metingen ingekanteld worden. 

Vlaamse Patiënten Peiling dagziekenhuizen

Het meten van patiëntenervaringen wordt steeds normaler in de Vlaamse gezondheidszorg. Bijna alle Vlaamse ziekenhuizen meten vanaf maart 2019 ook de ervaringen van patiënten rond de zorg in het dagziekenhuis. 
Stijgend aantal ziekenhuizen meet patiëntenervaringen 

Het meten van patiëntenervaringen gebeurt al sinds 2012 in Vlaamse ziekenhuizen. Elk jaar stijgt het deelnemersaantal. Momenteel gebruiken al 59 van de 61 Vlaamse algemene en revalidatieziekenhuizen de ‘Vlaamse Patiënten Peiling voor gehospitaliseerde patiënten’ om de kwaliteit van zorg uit patiëntenperspectief te meten. Zo kunnen ze de zorg die ze leveren verbeteren op basis van de mening van patiënten. 

Sinds 2019 is er ook een vragenlijst beschikbaar om de ervaringen van patiënten uit het dagziekenhuis te meten.
Vragenlijst voor dagziekenhuis wetenschappelijk onderbouwd 

De Vlaamse Patiënten Peiling dagziekenhuis kwam tot stand na een intensief proces. Het Vlaams Patiëntenplatform consulteerde patiëntenvertegenwoordigers, ziekenhuismedewerkers en internationale literatuur om tot een pilootversie van de vragenlijst te komen. 

In maart 2018 vulden bijna 10.000 patiënten uit 29 ziekenhuizen deze vragenlijst in. Het VPP is uiteraard opgetogen met deze massale deelname! Onderzoekers van het Leuvens Instituut voor Gezondheidsbeleid (LIGB) gingen in januari 2019 met deze gegevens aan de slag. Hun bevindingen zijn dat de vragenlijst geschikt is om de ervaringen van patiënten met het dagziekenhuis te meten op betrouwbare en valide wijze. De resultaten waren zelfs zo goed dat er vanuit het wetenschappelijk onderzoek geen aanwijzingen waren dat er aanpassingen nodig zijn. Het LIGB voerde een klassieke confirmatieve factoranalyse uit op de data. Dit is een zeer restrictief model waarbij elk item wordt verondersteld ‘te laden’ op één welbepaalde dimensie. Hoewel in de literatuur wordt gerapporteerd dat dit vaak resulteert in een matige tot slechte model fit, blijkt dit hier allerminst het geval. De voorgestelde acht dimensies worden bevestigd door de factoranalyse. Bovendien is de latente structuur met acht dimensies invariant voor type dienst. Dit betekent dat gemiddelde scores tussen diensten vergeleken kunnen worden. Uit de data blijkt er wel een substantieel aantal ontbrekend en ‘niet van toepassing’ antwoorden, maar die aantallen zijn niet dermate hoog dat er items geschrapt moeten worden. Er werd ook dieper ingezoomd op mogelijke verschillen tussen de verschillende types dagziekenhuis. Ui de data bleek dat het niet nodig is om aparte versies te ontwikkelen voor de verschillende types dagziekenhuis. Er kan één uniforme vragenlijst gebruikt worden voor alle types dagziekenhuis. In samenspraak met het QID-bestuur werd echter wel besloten om het geriatrisch dagziekenhuis te excluderen voor deze vragenlijst. De responsgraad was laag en het antwoordpatroon van deze patiënten verschilde van dat bij de andere types dagziekenhuis. Een schriftelijke vragenlijst is vermoedelijk geen geschikte manier om deze doelgroep te bevragen. Het VPP bekijkt nog hoe de ervaringen van deze doelgroep in de toekomst wél meegenomen kunnen worden.

Naast het validatieonderzoek lanceerde het VPP ook een enquête onder 29 ziekenhuismedewerkers die bij de meting betrokken waren. Uit hun bevindingen kwamen toch een aantal verbetersuggesties naar voren, die waar mogelijk naast de bevindingen van het validatieonderzoek gelegd werden. Dit leidde tot een aantal kleine aanpassingen in formulering en lay-out van de vragenlijst. Ook de inclusie- en exclusiecriteria werden verduidelijkt en de inclusieleeftijd werd verlaagd naar 16 jaar. De Vlaamse Patiënten Peiling versie 1.0 werd goedgekeurd op het Forum van 21 februari 2019 en is nu beschikbaar voor de oncologische, chirurgische en internistische dagziekenhuizen. De vragenlijst bevat eerst een aantal vragen over de voorbereiding op de opname: het krijgen van duidelijke uitleg en informatie, inspraak in de behandeling, of je nuchter moet zijn enz. Daarnaast is er een heel luik rond de dag zelf van de ziekenhuisopname met aspecten rond:

  • Informatie krijgen
  • hoe de omgang is met de patiënt en de samenwerking van zorgverleners 
  • respecteren privacy 
  • opvolging van pijn 
  • veilige zorg 
  • wachttijden 
  • ontslag uit het ziekenhuis

De vragenlijst eindigt met twee vragen om de opname in het algemeen te beoordelen en er is ruimte voorzien om enkele persoonsgegevens door te geven. 

De nieuwe versie van de vragenlijst wordt vanaf 4 maart tot 14 april 2019 gebruikt door de chirurgische, internistische en oncologische dagziekenhuizen. In het najaar volgt een tweede meetperiode en ziekenhuizen kunnen via info@vlaamspatientenplatform.be een aanvraag doen om de vragenlijst continu te gebruiken.

Toekomstplannen voor de Vlaamse Patiënten Peiling 

Dit jaar werkt het VPP de Vlaamse Patiënten Peiling voor de pediatrieafdeling en de Franstalige versie voor de geestelijke gezondheidszorg verder af. Daarvan vond reeds een testmeting plaats in respectievelijk januari en maart van dit jaar. Daarnaast werkt het VPP dit jaar verder aan de ontwikkeling van een vragenlijst voor de eerstelijnszorg in het kader van VIP² Eerste Lijn. 

Voor meer informatie kun je terecht bij Else Tambuyzer: else.tambuyzer@vlaamspatientenplatform.be of 016 23 05 26 

Update indicator 'patiëntgerichtheid van de ziekenhuiswebsite'

De resultaten van de indicator ‘patiëntgerichtheid van de ziekenhuiswebsite’ kenden de afgelopen jaren een spectaculaire stijging. Ziekenhuizen gingen hier hard mee aan de slag en de websites verbeterden enorm. Momenteel zijn de indicator en de normbepaling bijgevolg aan herziening toe. Het Vlaams Patiëntenplatform wenst deze update grondig aan te pakken. We plannen dus niet louter een aanpassing van de huidige versie, maar een stevige update waarbij waarschijnlijk ook nieuwe elementen toegevoegd zullen worden die in 2012 nog niet aan de orde waren. Gezien de grote tijdsinvestering, zal er in 2019 geen meting van de indicator plaatsvinden. Naast een patiëntenbevraging plannen we ook een bevraging bij communicatie- en andere ziekenhuismedewerkers zodat we opnieuw tot een gedragen meetinstrument komen. Het is de bedoeling om een zicht te hebben op de grote lijnen van het nieuwe instrument tegen het najaar van 2019. Nadien volgt dan het proces van operationalisering en testing. Op die manier zullen ziekenhuizen ook voldoende tijd hebben om zich op de nieuwe criteria voor te bereiden. 

Een klein aantal ziekenhuizen is pas sinds 2018 of 2019 ingeschreven voor het domein patiëntenervaringen en nam dus nog niet of slechts eenmaal deel aan een website screening. Om de achterstand ten opzichte van andere ziekenhuizen zo klein mogelijk te houden, is het Vlaams Patiëntenplatform bereid om voor deze ziekenhuizen vrijblijvend een screening van de website uit te voeren in 2019. De resultaten hiervan zullen niet publiek gemaakt worden en er wordt geen benchmark opgemaakt. Opgelet: deze meting gebeurt op basis van de criteria van het oude instrument. Het Vlaams Patiëntenplatform zal de ziekenhuizen die hiervoor in aanmerking komen, zelf contacteren. 

Meer weten? Contacteer Else Tambuyzer via else.tambuyzer@vlaamspatientenplatform.be of  
016 23 05 26. 

Opstart Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg vzw (VIKZ)

Het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg (VIKZ) is sinds 1 januari 2019 officieel van start gegaan. Het doel van het VIKZ is de kwaliteit van zorg en patiëntveiligheid in de diverse sectoren van de Vlaamse gezondheidszorg en woonzorg transparant te maken en te verbeteren. Dit, onder meer, via: (1) het opbouwen van een kennisnetwerk en organiseren van intervisie; (2) het ontwikkelen van kwaliteitsindicatoren, met de sector, volgens een vaste evidence-based methodologie; en (3) het faciliteren van publieke transparantie waardoor de zorggebruiker een meer geïnformeerde keuze kan maken.  

Hiertoe werd volgend team samengesteld: Dirk De Wachter, senior data-analist, Ariane Ghekiere, data-analist, Griet Van Belleghem, data-analist, Deborah Seys, data-analist, Charlotte Olijslagers, office manager (kwaliteit.az@vikz.be), en Svin Deneckere, directeur (svin.deneckere@vikz.be

De prioriteit voor de komende periode ligt op het maken van een inhaalbeweging in het verwerken en publiceren van lopende initiatieven, met een update van zorgkwaliteit.be. De uitbreiding van het team met twee bijkomende data-analisten moet dit mogelijk maken. Ook willen we de initiatieven in de nieuwe sectoren Residentiële Ouderenzorg en Eerste lijn geleidelijk aan inkantelen in het VIKZ. Andere doelen liggen op het verder professionaliseren via het opzetten van een projectstructuur en beleidsplan 2019-2023, het ontwikkelen van een uniform, evidence-based methodiek en begrippenkader via de publicatie van verschillende white papers, en het mee ontwikkelen van een nieuw, geïntegreerd en toekomstgericht Vlaams kwaliteitsbeleid. 

Planning VIKZ AZ

Met de opstart van het Vlaams Instituut voor Kwaliteit van Zorg vzw (VIKZ) zijn alle voormalige activiteiten van de TTP voor VIP²-AZ geïntegreerd in het instituut. Net als vorige jaren, zij het nu met een kleine vertraging, hebben we een kalender opgesteld met reeds goedgekeurde en geplande activiteiten. Naar gewoonte bevat deze lijst de activiteiten voor de gevalideerde ziekenhuisbrede indicatoren en de indicatoren van patiëntenervaringen.

Daarnaast zijn er ook een aantal indicatoren in ontwikkeling: voor het ziekenhuisbrede domein gaat het over de bloedstroominfecties en ongeplande heropnames en voor patiëntenervaringen piloteren we de patiëntenpeiling voor ouders van patiënten op kindergeneeskunde. In het domein oncologie bereiden we de indicatoren voor longkanker voor.

Het projectplan van VIKZ voorziet ook in de ontwikkeling van nieuwe indicatorensets en de verdere uitwerking van eerder voorgestelde indicatoren in andere domeinen. Zo is er voorzien dat dit jaar alvast twee nieuwe ontwikkelingsgroepen het levenslicht zullen zien: één rond nieuwe indicatoren voor interventionele cardiologie en één rond PROMs en PREMs. Maar daarover later meer.

Het reeds goedgekeurde programma vindt u terug via deze link. Hiermee komt de oude Google-kalender te vervallen.

Audits handhygiëne en patiëntenidentificatie

De ontwikkelingsgroep ziekenhuisbrede indicatoren stelde recent de relevantie van het blijvend opvolgen van enkele indicatoren in vraag waarop nog weinig verbetermarge mogelijk lijkt. Uit de resultaten blijkt bijvoorbeeld dat:

  • Het mediane ziekenhuis voor basisvereisten handhygiëne een score haalt van meer dan 91% in 2017.
  • Voor patiëntenidentificatie behaalt het mediane ziekenhuis 98%. Twee ziekenhuizen scoorden minder dan 90% in 2017.

Het Bureau VIP²-AZ besliste dat voor beide indicatoren de externe audit voorzien van 1 april tot 15 mei in 2019 wegvalt, gezien in deze periode ook de federale handhygiënecampagne en hun registratie loopt. Dit zou een belangrijke extra registratielast betekenen voor de ziekenhuizen. De interne audit van 2019 zal dus van het najaar naar het voorjaar verplaatst worden in dezelfde periode. Dit volgens de meetprincipes van Sciensano, waarbij de meetprotocollen van VIP² voor beide indicatoren worden gevolgd, onder meer om alle geïncludeerde afdelingen te bezoeken en voldoende patiënten te includeren.

Gelieve voor patiëntenidentificatie de laatste registratietool te downloaden en te gebruiken.
Deze interne audits zijn opgenomen in de VIKZ AZ kalender.
 
De aanpak naar komende meetperiodes toe wordt verder geëvalueerd met de ontwikkelingsgroep en het Bureau VIP²-AZ.