Resultaten indicator ‘checklijst veilige heelkunde’ Vlaamse ziekenhuizen (+ herbekijk item op VTM)

Vandaag publiceren 48 Vlaamse ziekenhuizen hun resultaten over het gebruik van de ‘checklijst veilige heelkunde’ op de website zorgkwaliteit.be. Bij 9 op de 10 van de operaties wordt er een checklijst gebruikt in de ziekenhuizen. Een derde van de ziekenhuizen hanteert de volledige WHO-checklijst, die als de standaard wordt beschouwd. De overige ziekenhuizen kiezen ervoor een aangepaste versie te gebruiken. “Deze meting gebeurt in het kader van VIP², het Vlaams Indicatorenproject voor Patiënten en Professionals, een initiatief om kwaliteit transparant te maken en te verbeteren voor iedere patiënt”, zegt prof. dr. Dirk Ramaekers, voorzitter VIP2.

Meer dan 10% van de mensen die een operatie ondergaan, krijgen te kampen met een complicatie, waarvan de helft vermijdbaar is. Het merendeel van deze complicaties is niet zozeer toe te schrijven aan de vaardigheden van de arts en het operatieteam, wel aan de organisatie van de operatie (bv. planning, voorbereiding, samenwerking, afspraken, etc.). Als antwoord ontwikkelde de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) daarom de ‘checklijst veilige heelkunde’. “De lijst bestaat uit 22 controles die respectievelijk ‘voor’, ‘tijdens’ en ‘aan het einde’ van een operatie door het voltallige operatieteam samen nagekeken worden”, stelt prof. dr. Dominique Vandijck, directeur Q&S Zorgnet-Icuro. “Gaat het om de juiste patiënt? Werd de plaats van de ingreep correct aangeduid? Zijn er mogelijke problemen te verwachten? Zijn er geen instrumenten of kompressen achtergebleven? ... Om maar een aantal voorbeelden te noemen”, aldus prof. Vandijck.

Voor deze meting werd gekeken bij hoeveel operaties een checklijst wordt gebruikt. De controle werd uitgevoerd voor 6.239 interventies (20% van alle operaties gedurende één week bij de deelnemende ziekenhuizen). Bij 5.893 ingrepen (94%) werd een checklijst gebruikt. Vervolgens werd nagegaan of alle 22 WHO-items gecontroleerd werden. “Een derde van de ziekenhuizen hanteert de checklijst zoals vooropgesteld door de WHO. De overige ziekenhuizen laten bepaalde items achterwege”, stelt Vera De Troyer, stafmedewerker Q&S Zorgnet-Icuro. “Hoewel de WHO-checklijst beschouwd wordt als de standaard, is de mogelijke impact van het weglaten (en dus niet controleren) van één of meerdere items nog onduidelijk”, vervolgt Vera De Troyer. Items die vaak niet opgenomen worden, zijn de voorstelling van het operatieteam, het voorafgaandelijk vernoemen van de mogelijke risico’s en het mondeling bevestigen van de uit te voeren operatie.

Twee indicatoren werden berekend. Jochen Bergs, coördinator voor deze indicator binnen de VIP2 -ontwikkelingsgroep: “De eerste indicator geeft weer welk percentage van de 22 uit te voeren WHO-items over alle gecontroleerde operaties heen werd afgevinkt. Vrij vertaald betekent dit dat een ziekenhuis dat 100 operaties uitvoert en besloten heeft de WHO standaard toe te passen 100 keer 22 items dient te controleren, wat uitkomt op een totaal van 2.200 controles. Omdat niet alle ziekenhuizen gebruikmaken van de checklijst zoals beoogd door de WHO, werd ook een tweede indicator ontwikkeld die nagaat welk percentage van de door het ziekenhuis opgenomen WHO-items werden gecontroleerd”.

“Uit de eerste indicator blijkt dat gedurende de controleperiode in de helft van de ziekenhuizen minstens 72% van alle controles tijdens operaties worden afgevinkt. Drie ziekenhuizen behalen de vooropgestelde streefmarge van 90% of hoger. Voor de tweede indicator, ligt dit percentage hoger op 80%”, stelt Jochen Bergs.

Dr. Jan Bosteels, gynaecoloog Imelda ziekenhuis Bonheiden: “Een vaak gehoorde reactie is dat het afvinken van de checklijst een overbodige belasting is die de aandacht afleidt van wat écht telt op de werkvloer van de operatiezaal. Niets is minder waar. De sterkte van de checklijst bestaat niet uit het louter afvinken van items, wel uit het in team nadenken en anticiperen op problemen die zich kunnen voordoen tijdens een operatie. Kwaliteit en veiligheid van zorg in de operatiezaal zullen nog aan belang winnen omdat het aantal heelkundige behandelingen via het dagziekenhuis verder toeneemt. Aangezien de patiënt kortere tijd in het ziekenhuis verblijft, worden ook de mogelijkheden om op eventuele complicaties in te spelen kleiner… Tenzij men bereid is om dit op te vangen via het beter stroomlijnen van het zorgproces, wat doorslaggevend is om een goede uitkomst te garanderen na een complexe interventie zoals een operatie”. Dr. Véronique Van Reeth, anesthesist UZ Antwerpen: “Deze resultaten tonen dat een dergelijke manier van werken nog onvoldoende in het DNA van de organisatie van onze praktijkvoering is ingebed. Instrumenten waaronder de WHO-checklijst zijn hiervoor uitermate geschikt.”

Uit de cijfers kunnen we afleiden dat het gebruik van de checklijst al vrij goed ingeburgerd is, maar het streefdoel nog niet overal gehaald wordt. “Dit is nu net de bestaansreden van VIP2. Vanuit een ondersteunende rol de kwaliteit continu erop vooruit laten gaan. Uiteindelijk gaan we voor 100% veilige zorg. Het gebruik van een checklijst veilige heelkunde moet de standaard worden bij elke operatie in elk Vlaams ziekenhuis”, zo besluit prof. dr. Dirk Ramaekers. 

Momenteel loopt er in de ziekenhuizen een nieuwe registratie. De resultaten daarvan worden verwacht tegen de zomer. 

Herbekijk ook het nieuws-item hierover op VTM.