Doctoraat: hoe houden architecten/voorzieningen/onderzoekers best rekening met de "liggende" ervaring?

Op vrijdag 30 oktober stelt Margo Annemans aan de KU Leuven haar doctoraatsonderzoek voor, 'The Experience of lying: Designing Architecture for a Wholesome Hospital Environment'.

Ziekenhuisgebouwen worden door patiënten vaak beleefd vanuit een, voor architecten, atypisch perspectief, nl. liggend in een ziekenhuisbed, al dan niet in beweging. Dit alternatief perspectief heeft een sterke invloed op de ruimtelijke beleving  van patiënten. Inzicht verwerven in deze beleving is voor architecten geen eenvoudige opdracht, maar essentieel willen zij gebouwen ontwerpen waarin patiënten echt centraal staan.

Dit doctoraatsonderzoek startte vanuit een tweeledige doelstelling:

  1. De eerste doelstelling was om inzicht te verwerven in de ruimtelijke beleving van patiënten. Hiertoe werd onderzocht welke aspecten, relevant voor de architectuurpraktijk, van invloed zijn op de ruimtelijke beleving van de ziekenhuisomgeving, al dan niet in beweging.
  2. De tweede doelstelling was om de inzichten uit het eerste luik ingang te doen vinden in het ontwerpen van ziekenhuizen om zo beter tegemoet te komen aan de noden van patiënten en andere gebruikers. Hiertoe werd onderzocht hoe inzichten in de ruimtelijke beleving van patiënten vertaald kunnen worden in een format dat toepasbaar is in de architectuurpraktijk.

Om onderzoek te kunnen doen naar ruimtelijke beleving is een aanpak nodig die gericht is op beleving, toelaat de verschillende zintuigen en beweging te bestuderen en flexibel is. Een combinatie van verschillende methoden, die elk bepaalde zintuiglijke aspecten van ruimtelijke beleving naar boven brachten, laat toe rekening te houden met de persoonlijke situatie van patiënten. Er werden vier onderzoeklocaties, en drie bijhorende patiëntenprofielen, onder de loep genomen: langdurige patiënten die een vertrouwde route naar de nierdialyse volgden, patiënten die net waren opgenomen op de spoedafdeling, en patiënten in twee dagziekenhuizen met uiteenlopende organisatorische en ruimtelijke concepten.

Dit doctoraatsonderzoek biedt inzichten voor zowel architecten, zorgactoren als onderzoekers:

  • Architecten kunnen eruit leren hoe ze eventueel zelf veldwerk in een ziekenhuisomgeving kunnen aanpakken. Daarnaast worden ook enkel concrete aanbevelingen geformuleerd over hoe een meer patiëntgericht ziekenhuis kan worden ontworpen.
  • Zorgactoren wordt getoond hoe ze expliciet aandacht kunnen besteden aan de impact van het gebouw op de organisatie en patiëntenbeleving, zowel in de dagelijkse praktijk als bij het opstellen van een programma van eisen. 
  • Onderzoekers vinden in dit doctoraat  een aanpak om beleving in beweging te onderzoeken, een onderwerp dat zeker op de schaal van het gebouw nog onderbelicht is.

De focus op de ruimtelijke beleving van patiënten biedt een aanvulling bij onderzoek naar patiëntenbeleving tout court, wat nu voornamelijk gebeurt vanuit verpleegkundige hoek. Tenslotte wordt de reikwijdte van ontwerponderzoek verbreed door de meerwaarde van belevingsgerichte informatie voor de architectuurpraktijk aan te tonen. Door de verkregen inzichten uit het onderzoek naar de ruimtelijke beleving van patiënten op een adequate manier te vertalen naar deze drie groepen, draagt dit onderzoek bij aan de realisatie van patiëntgerichte ziekenhuisgebouwen.