FAQ Covid-19 Coronavirus - Ethiek

Snel het antwoord op jouw vraag vinden? Geef je zoekterm in door op je toetsenbord 'control' en 'f' tegelijkertijd in te drukken. Typ vervolgens je trefwoord in en druk op 'enter'.

Laatste update: 5 november 2020

De Covid-19 epidemie geeft aanleiding tot heel wat ethische vragen aangaande zorgaanbod en -organisatie. Er moeten namelijk prioriteiten worden gesteld en keuzes worden gemaakt die belangrijke ethische implicaties kunnen hebben. 
Om hieraan tegemoet te komen, werd deze FAQ Ethiek aangemaakt. Hier kan u concrete antwoorden vinden op de meest gestelde vragen. Ze bieden vuistregels voor ethisch verantwoorde zorg in tijden van corona.
De antwoorden op de onderstaande vragen komen tot stand in nauwgezet onderling overleg op staf- en directieniveau en op basis van studiewerk en aftoetsing met de desbetreffend meest deskundige personen en organen. Deze FAQ wordt regelmatig aangevuld en van updates voorzien.

 

Leidraden voor medisch passende zorg bij bewoners in het woonzorgcentrum die (mogelijk) besmet zijn met Covid-19 (oktober 2020)
In maart 2020 ontwikkelde de Belgische Vereniging voor Geriatrie en Gerontologie (BVGG) concrete richtlijnen die kunnen helpen om samen met WZC-bewoners (en/of hun naasten) een weloverwogen beslissing te nemen omtrent:

  1. Ziekenhuisopname: dit betreft de vraag of er al dan niet naar het ziekenhuis moet worden getransfereerd en op welke gronden een weloverwogen besluit dient te worden gemaakt;
  2. Supportieve en palliatieve zorg in WZC of privésetting: wat kan er binnen het WZC/thuissetting gebeuren aan goede levenseindezorg, i.c. het behandelen en onder controle krijgen van respiratoire symptomen. 
Eind oktober 2020 werd een update van deze richtlijn herbevestigd door de BVGG. In dit document leiden we u toe naar de betrokken bronteksten en vatten we kort enkele grondprincipes voor u samen.
 

Hoe kunnen we op een ethisch verantwoorde manier keuzes maken m.b.t. intensieve zorgen? (oktober 2020)
In de komende dagen tot weken valt er een grote toename te verwachten van patiënten die nood hebben aan intensieve zorgen ten gevolge van besmetting door het Coronavirus. Het is mogelijk dat de capaciteit van de ziekenhuizen hierdoor dreigt te worden overschreden en dat artsen moeten besluiten om bepaalde patiënten wel en andere niet op te nemen op IC (triage). Dit heeft ingrijpende ethische implicaties. De vraag dringt zich op: Hoe kan dit zo ethisch verantwoord mogelijk gebeuren?
Lees verder in dit document.

  
Hoe organiseren we het afscheid van een terminale bewoner (WZC) met (mogelijk) Covid-19 besmetting op een zo menswaardig mogelijke manier? (oktober 2020)
De Coronacrisis plaatst ons voor specifieke zorgethische uitdagingen op het vlak van menswaardig afscheid nemen van een terminale bewoner met (mogelijk) Covid-19 besmetting. Het is erg belangrijk dat u in uw eigen organisatie hierover een helder beleid ontwikkelt en hanteert.

De basisopdracht is het vinden van een evenwicht tussen de noden, het menswaardig karakter van het sterven, een zo laag mogelijk besmettingsrisico van zorgverleners en familieleden en zo weinig mogelijk bijdragen aan de verspreiding van het virus, ook naar andere bewoners. Het vinden van een goed evenwicht is essentieel. Wanneer we te restrictief zijn, riskeren we het menselijke uit het oog te verliezen. Wanneer we te toegeeflijk zijn, dan wordt het onveilig.

Op basis van grondig overleg met deskundigen en in het licht van de meest recente richtlijnen van het Agentschap Zorg & Gezondheid geven we enkele ethische oriëntaties mee die kunnen helpen in het vinden van het juiste evenwicht. Hiertoe willen we u in de concrete vormgeving van zulk een beleid in uw organisatie zoveel mogelijk ondersteunen.
Lees meer.

 

Ethisch kompas voor bezoekregeling (mei 2020)
"Op vraag van de Task Force van de Vlaamse overheid ontwikkelden Yvonne Denier, Marc Vlaeminck & Ignaas Devisch een ethisch kompas ter ondersteuning van de operationele keuzes die worden gemaakt inzake versoepeling van de bezoekregeling in de residentiële sectoren van de ouderenzorg en personen met een beperking. Het kompas brengt de ethische aandachtspunten van het besluitvormingsproces in kaart.
U kan het hier bekijken.

 

Levenseindezorg en afscheid nemen. Een boeiend interview met Prof. Jan De Lepeleire. (april 2020)
Levenseindezorg en afscheid nemen, het zijn in deze bijzondere tijden onderwerpen die brandend actueel zijn. We houden in dit debat de vinger aan de pols en staan daarbij ook graag stil bij de ethische vraagstukken die daarmee gepaard gaan. Voor duiding gaan we te rade bij dokter Jan De Lepeleire, professor Huisartsgeneeskunde aan de KU Leuven, verbonden aan het Universitair Psychiatrisch Centrum in Kortenberg waar hij verantwoordelijk is voor het medisch centrum, én co-auteur van de ethische richtlijn over opname in een ziekenhuis vanuit een woonzorgcentrum tijdens de coronacrisis.
U kan het interview hier lezen.

 

Hoe omgaan met rouw en verlies in tijden van corona (april 2020)
Op vlak van afscheid en overlijden stelt corona ons voor heel moeilijke kwesties. Om hieraan tegemoet te komen werden verschillende instrumenten ontwikkeld om met rouw en verlies om te gaan.
Lees, beluister en bekijk ze hier.

 

Bezoek opnieuw toelaten, hoe kan dat ethisch verlopen? (april 2020)
Op 15 april besloot de Nationale Veiligheidsraad om bezoek opnieuw toe te laten in de woonzorgcentra alsook in de voorzieningen voor personen met een beperking. Dit leidde tot een stevig debat met heel wat ethische vragen. Naar aanleiding daarvan schreven Margot Cloet, Yvonne Denier & Chris Gastmans een opiniestuk waarin de ethsiche spanningsvelden worden gekaderd. U kan dit stuk hier nalezen.

 

Communicatieleidraad voor zorgverleners naar patiënten en naasten (april 2020)
Hulpverleners krijgen tijdens de COVID-19 crisisperiode aan een hoog tempo te maken met moeilijke vragen en uitdagingen op vlak van communicatie met patiënten, bewoners, cliënten en hun naasten. Ook dit willen we zo zorgzaam en correct mogelijk kunnen doen. Lees hier verder.

 

Zijn met de coronacrisis onze ethische principes veranderd? (april 2020)
Neen, dat is niet zo. Wel verkeren we momenteel in een collectieve crisis die bepaalde keuzes of handelingen noodzakelijk maakt die we normaal gezien nooit zouden overwegen, laat staan zouden doen. De coronacrisis plaatst ons voor een groot ethisch spanningsveld met heel specifieke kenmerken. Voor de meesten onder ons is dat helemaal nieuw. Lees hier verder.

 

Ethisch verantwoorde keuzes m.b.t. spoedzorg en reanimatie tijdens de Covid-19-pandemie (april 2020)

In de lijn van het ethisch advies van de Belgische Vereniging voor Intensieve Geneeskunde (zie beneden voor eerdere vuistregel) hebben ook de artsen-specialisten van de ‘Belgian Society of Emergency and Disaster Medicine’ (BESEDIM) en de ‘Belgian Resuscitation Council’ (BRC) richtlijnen geformuleerd die clinici helpen in het maken van ethisch verantwoorde keuzes in spoedcontexten tijdens de Covid-19-pandemie. Download hier de grondprincipes.

 

 

Wat is ethisch verantwoorde zorg voor bewoners met dementie en vermoeden van coronabesmetting? (maart 2020)
De noodzakelijke quarantainemaatregelen voor oudere personen zorgen voor bijzondere uitdagingen. De Coronacrisis heeft ervoor gezorgd dat relationele en verbindende zorg voor mensen onderling, direct contact en warme zachtmoedigheid onder elkaar niet meer kunnen plaatsvinden op een gebruikelijke wijze. Dat is heel erg moeilijk. Hierbij enkele ethische overwegingen.

 

Welke rol spelen vroegtijdige zorgplanning en DNR-codes? (maart 2020)
Onder vroegtijdige zorgplanning begrijpen we een continu en dynamisch proces van reflectie en dialoog tussen de gebruiker, zijn naasten en de zorgverlener(s), waarbij toekomstige zorg- en ondersteuningsdoelen kunnen worden besproken en gepland. Ook DNR-codes spelen een belangrijke rol. We dienen te weten welk traject er reeds is afgelegd, zodat de juiste beslissingen kunnen worden genomen voor de persoon in kwestie.
Overloop in dit document welke rol ze spelen in de coronaproblematiek.

 

Zorg voor de zorgenden (maart 2020)
De Coronacrisis plaatst een buitengewoon grote druk op het zorgpersoneel. Hun aandeel in het goede verloop van de zorg is onmiskenbaar groot. Zij zijn de belangrijkste schakels in het geheel. Tegelijk moeten ze werken in uitdagende en moeilijke (tot zeer moeilijke) omstandigheden en staan ze hierbij onder grote druk om geen fouten te maken.
Lees hier welke belangrijke opdracht is weggelegd voor hr-verantwoordelijken en leidinggevenden in deze crisis.